Polski English Français
Kongres Kobiet
Kongres Kobiet

  

Loading

Mowa nienawiści, mowa pogardy. Raport

Dodano: 28 lutego 2017

Diagnoza postaw Polaków wobec mowy nienawiści i analiza zmian, jakie nastąpiły w tym aspekcie przez ostatnie dwa lata

 

Prezentacja publikacji „Mowa nienawiści, mowa pogardy. Raport z badania przemocy werbalnej wobec grup mniejszościowych” odbyła się 27 lutego 2017 w biurze Rzecznika Praw Obywatelskich. Raport ten przygotowała grupa sześciu badaczy i badaczek, we współpracy z Fundacją im. Stefana Batorego oraz z Centrum Badań nad Uprzedzeniami UW, w ramach programu Obywatele dla Demokracji. Praca ta – jako druga z serii rozpoczętej w 2014r. – jest w zamyśle diagnozą postaw Polaków wobec mowy nienawiści oraz analizą zmian, jakie nastąpiły w tym zakresie w ostatnich dwóch latach.

Badaniem objęto 1052 dorosłych oraz 682 młodych ludzi w wieku 16-18 lat. Badacze wzięli pod uwagę 10 grup mniejszościowych (muzułmanie, uchodźcy, Ukraińcy, Romowie, geje, Żydzi, osoby czarnoskóre, lesbijki, osoby transseksualne i feministki), najczęściej narażonych na treści o charakterze nienawiści lub pogardy.

Cały raport dostępny jest na stronie: www.rpo.gov.pl

W trakcie analiz, badacze szukali odpowiedzi na kilka pytań:

  • Gdzie i w jakim natężeniu Polacy spotykają się z mową nienawiści?
  • Jakie są mechanizmy społecznego przyzwolenia?
  • Jacy ludzie, w jakich sytuacjach i wobec jakich grup przyzwalają na nienawistne wypowiedzi?

 

Niestety, wnioski nie są optymistyczne: mowa nienawiści pleni się w Internecie, z którego masowo przecież korzysta młodzież. Polacy coraz częściej słyszą wypowiedzi antymuzułmańskie i antysemickie w telewizji, radiu i w mediach społecznościowych oraz sami przyzwalają na mowę nienawiści wobec gejów i lesbijek.

Ponadto, w ciągu ostatnich dwóch lat (w porównaniu do badania z 2014 r.) sytuacja znacznie się pogorszyła: mowa nienawiści znacząco nasiliła się w okresie 2014-2016, a kontakt Polaków z takimi wypowiedziami dramatycznie wzrósł. Niestety, od cech mowy nienawiści nie są wolne wypowiedzi osób publicznych – polityków, parlamentarzystów i osób duchownych.

– Czterech na pięciu młodych Polaków ma stały kontakt z antymuzułmańską mową nienawiści. Bardzo często spotykają się też z wypowiedziami, które obrażają Żydów, czy osoby homoseksualne. Młodzież spotyka się z takimi wypowiedziami głównie w Internecie, osoby dorosłe w telewizji – mówił Michał Bilewicz z Centrum Badań nad Uprzedzeniami.

Dodatkowo – jak wspomnieli badacze – kontakt z mową nienawiści wpływa na spadek wrażliwości u osób, które takich sądów wysłuchują, oraz wiąże się z akceptacją i stosowaniem mowy nienawiści. Długoterminową konsekwencją kontaktu z mową nienawiści jest nasilenie uprzedzeń i dyskryminacji oraz zanik norm i praworządności.

Wśród przyczyn nasilania się w Polsce mowy nienawiści i pogardy wobec badanych mniejszości wymieniono między innymi: negatywny stosunek do pojawiania się uchodźców w Polsce, poparcie dla użycia przemocy w celu rozwiązania kryzysu migracyjnego w Europie, uprzedzenia, seksizm i przyzwolenie na przedmiotowe traktowanie kobiet w kulturze patriarchatu, normy męskości w naszej kulturze zezwalające mężczyznom na agresję, przy czym lista czynników nie jest zamknięta.

Jak słusznie zauważyła jedna z panelistek: – W Polsce edukacja do tolerancji jest punktowa a nie systemowa i to również jest dużym problemem. Systemowa edukacja pozwoliłaby z pewnością na lepsze przeciwdziałanie i zapobieganie szerzeniu się mowy nienawiści (tzw. hejtu) wśród młodzieży. Prof. Monika Płatek stwierdziła ponadto, że przyzwolenie na wykluczanie pewnych grup i jawna wobec nich pogarda jest obecnie narzucana w sposób systemowy, z zamiarem niszczenia więzi społecznych.

Czy zatem jesteśmy w tej sytuacji bezradni? Nie, czasami bywamy bezradni, ale zawsze powinniśmy reagować na mowę nienawiści, powiadamiać innych (dorosłych, nauczycieli, policję, Rzecznika), nie bać się i zwracać uwagę osobie, stosującej taki język.

Instytucje publiczne dysponują całym szeregiem środków działania i przeciwdziałania mowie nienawiści: biura RPO nie ustają w wysiłkach pracy nad opinią i postawami społecznymi. Organizacje pozarządowe prowadzą działania w oparciu o prawa człowieka, promują odpowiednie wzorce humanistyczne i zachowania pro-obywatelskie. Szkoły uczą tolerancji, inicjują wiele akcji typu młodzież dla młodzieży, współpracują z rodzicami w dziedzinie edukacji do tolerancji.

Pamiętajmy, że mowa nienawiści to mowa słabego, który takim argumentem chce poniżyć przeciwnika. W odpowiedzi szukajmy argumentów opartych na rozumie, szukajmy szacunku, dialogu i tego, co nas łączy. Na tym polega przecież istota człowieczeństwa.

Halina Salgarolo